Ի՞նչ է ներառված ԱՄՆ-Իրան համաձայնագրում

ԱՄՆ-ն և Իրանը ստորագրել են 14 կետից բաղկացած «Փոխըմբռնման հուշագիրը», որը նախատեսում է երկու երկրների միջև հրադադարի երկարաձգում և հակամարտության կարգավորման ճանապարհային քարտեզ։ Այս մասին հայտնում  է BBC-ն։

Համաձայնագիրը, որը պաշտոնապես ուժի մեջ է մտել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի ստորագրություններից հետո, ներառում է ինչպես անվտանգային, այնպես էլ տնտեսական կարևոր դրույթներ։

Փաստաթղթի առաջին կետով կողմերը պարտավորվում են անհապաղ և մշտապես դադարեցնել ռազմական գործողությունները «բոլոր ճակատներում», ներառյալ Լիբանանի ուղղությունը։ Համաձայնագրում ընդգծվում է, որ հետագայում որևէ կողմ չի նախաձեռնի ռազմական գործողություններ կամ սպառնալիքներ, ինչպես նաև կհարգի Լիբանանի տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը։

Կողմերը նաև վերահաստատել են միմյանց ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության նկատմամբ հարգանքը՝ պարտավորվելով չմիջամտել ներքին գործերին։ Փաստաթուղթը նախատեսում է, որ առավելագույնը 60 օրվա ընթացքում պետք է մշակվի և համաձայնեցվի վերջնական համաձայնագիր, իսկ անհրաժեշտության դեպքում այդ ժամկետը կարող է երկարաձգվել փոխադարձ համաձայնությամբ։

Հուշագրի կարևոր դրույթներից մեկը վերաբերում է ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի նկատմամբ սահմանափակումների թուլացմանը։ Վաշինգտոնը պարտավորվում է աստիճանաբար վերացնել ծովային շրջափակումը, ինչպես նաև բանակցությունների ընթացքում քննարկել տնտեսական պատժամիջոցների ամբողջական վերացման մեխանիզմները։ Փաստաթղթում նշվում է նաև, որ ԱՄՆ-ն պետք է հասանելի դարձնի Իրանի սառեցված ակտիվների մի մասը՝ հետագա քայլերը կապելով Թեհրանի կողմից ստանձնած պարտավորությունների կատարման հետ։

Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել Հորմուզի նեղուցի վերաբացմանը։ Իրանը պարտավորվում է ապահովել առևտրային նավերի անվտանգ և անխափան անցումը՝ առանց լրացուցիչ վճարների։ Նեղուցի երթևեկության վերականգնումը դիտարկվում է որպես համաշխարհային էներգետիկ շուկաների կայունացման կարևոր նախապայման։

Տնտեսական հատվածում համաձայնագիրը նախատեսում է առնվազն 300 միլիարդ դոլարի վերակառուցման և զարգացման հիմնադրամի ստեղծում։ Թեև ԱՄՆ-ն պարտավորություն չի ստանձնում անմիջական ֆինանսական ներդրումների հարցում, այն պատրաստակամություն է հայտնել աջակցել միջազգային և տարածաշրջանային ներդրումային ծրագրերին, որոնք կնպաստեն Իրանի տնտեսության վերականգնմանը։

Ամենակարևոր կետերից մեկը վերաբերում է Իրանի միջուկային ծրագրին։ Թեհրանը համաձայնել է երբեք չձեռք բերել կամ չմշակել միջուկային զենք, իսկ արդեն գոյություն ունեցող բարձր հարստացված ուրանի ճակատագիրը պետք է որոշվի հետագա բանակցությունների ընթացքում՝ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության վերահսկողությամբ։ ԱՄՆ-ն այս դրույթը գնահատում է որպես համաձայնագրի հիմնական ձեռքբերում։

Փաստաթղթի վերջին կետերով նախատեսվում է ստեղծել մշտադիտարկման մեխանիզմ, որը կհետևի պայմանավորվածությունների կատարմանը։ Միաժամանակ կողմերը կսկսեն բանակցություններ ավելի լայն և վերջնական համաձայնագրի շուրջ, որը նախատեսվում է հետագայում ամրագրել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի պարտադիր բանաձևով։

Չնայած մի շարք կարևոր հարցեր դեռևս բաց են մնում, համաձայնագիրը դիտարկվում է որպես վերջին ամիսների լարվածությունից հետո ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հարաբերությունների կայունացման և տարածաշրջանային անվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ կարևոր քայլ։