Տնտեսագետ Կառլեն Խաչատրյանը հույս ունի Հայաստանում հասնել դոլարի շրջանառության ծավալների կրճատմանը

ԵԱՏՄ միջկառավարական խորհրդի նիստում ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի՝ էներգակիրների առևտուրը ռուսական ռուբլիով իրականացնելու առաջարկի վերաբերյալ Panorama.am-ը զրուցել է տնտեսագետ Կառլեն Խաչատրյանի հետ:

- Վարչապետի առաջարկը որքանո՞վ է շահավետ Հայաստանի համար, կամ արդյո՞ք շահավետ է:

-Ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԵԱՏՄ անդամ բոլոր երկրների տնտեսություններում դոլարիզացիայի մակարդակը շատ բարձր է, ինչը որոշ չափով խոչընդոտում է տնտեսական ինտեգրացիոն պրոցեսներին: Դրա համար դոլարից հրաժարվելը կարող է բարենպաստ պայմաններ ստեղծել բոլոր երկրների տնտեսություններում: Բայց քանի որ բիզնեսին մի քիչ ավելի դժվար կլինի հրաժարվել դոլարից, կարծում եմ, ճիշտ է, որ առաջին քայլը կատարվի էներգակիրների առևտրի ոլորտում: Փաստորեն նախանական համաձայնություն է ձեռք բերվում էներգակիրների առքն ու վաճառքն իրականացնել ոչ թե դոլարով, այլ ռուբլիով կամ միության անդամ երկրների ազգային արժույթներով:

-Դա ի՞նչ կտա Հայաստանին:

-Խնդիրը հետևյալն է, Հայաստանում դոլարիզացիայի բարձր մակարդակը խնդիրներ է առաջացնում դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար: Տարբեր հաշվարկներով, Հայաստանում գործարքների, առք ու վաճառքի, տրանսֆերտների 65 տոկոսն իրականացվում է դոլարով: Այս պայմաններում ԿԲ-ի կողմից դրամավարկային քաղաքականության համար հավելյալ խնդիրներ են առաջանում: Նույն դոլարիզացիայի նվազման խնդիրն առկա է միության մյուս երկրներում, այդ թվում և Ռուսաստանում: Դեդոլարիզացիան հնարավորություն կտա աշխուժացնել տնտեսությունները:

-Դուք ասացիք բիզնեսի համար դժվար կլիներ անցնել ռուբլիով առևտրին, ինչո՞ւ:

-Խնդիրը հետևյալն է, ոչ թե բիզնեսի համար դժվար է ռուբլիով առևտուր անել, այլ ամբողջ աշխարհում այսօր առևտուրն իրականացվում է հիմնականում դոլարով, ինչն էլ ապահովում է դոլարի ամուր դիրքները, համընդհանուր ճանաչելիությունն ու ընդունումը բիզնես միջավայրի կողմից: Սա է, որ նպաստում է դոլարի դիրքերի ամրապնդմանը: Մի քանի ամսում կամ մեկ տարում անհնար է իրավիճակը փոխել, բայց քայլ առ քայլ որոշակի քաղաքականության իրականացման պարագայում հնարավոր է հասնել դոլարի շրջանառության ծավալների կրճատման: Բիզնեսի համար ինչո՞ւ է բարդ, որովհետև բիզնեսը նախընտրում է այդ պահին ավելի կայուն, ավելի ընդունելի արժույթով իրականացնել իր գործունեությունը:

-Ռուբլով առևտուրը ռիսկայի՞ն է:

-Ամբողջ աշխարհում ռուբլու առևտրի շրջանառությունը փոքր է: Իսկ բիզնեսի համար կարևոր է ունենալ արժույթ, ու վստահ լինել, որ դրանով ցանկացած պահի ցանկացած երկրից կարող է ապրանք, հումք կամ այլ բան ձեռք բերել: Այս առումով ռուբլին համաշխարհային տնտեսությունում նման դերակատարում չունի: Բայց մյուս կողմից, եթե հաշվի ենք առնում, որ մենք Եվրասիական տնտեսական միության անդամ ենք ու պետք է համաձայնեցված գործունեություն ծավալենք, այդ առումով կարևոր է միջնորդ դոլարից հրաժարվելը, որպեսզի հաշվարկներն իրականացվեն կամ ազգային արժույթներով կամ ռուբլիով՝ որպես անդամ երկրների արժույթներով ամենաընդունելին:

-ԵՏՄ Հայաստանի անդամակցության առաջին ամիսներին խոսվում էր անդամ երկրներում միասնական արժույթի անցման մասին, իսկ մինչ այդ, ըստ որոշ տնտեսագետների, պետք է լիներ միասնական հաշվարկային միավոր: Կարելի՞ է ասել, որ վարչապետի առաջարկը միասնական արժույթին անցնելու նախապատրաստական քայլերից է:

-Ճիշտ եք նկատել, ցանկացած ինտեգրացիոն պրոցես ի վերջո ենթադրում է միասնական արժույթի ձևավորում: Վերջին թարմ օրինակը Եվրամիությունն է ու եվրոն: Բայց սա ժամանակ է պահանջում, որ տնտեսություններն ինտեգրվեն, բիզնես միջավայրն ադապտացվի: Այս պարագայում միասնական արժույթի ձևավորում առաջիկա 4-5 տարում չի լինի, դրա համար շատ ավելի երկար ժամանակահատված է պետք: Իսկ ռուբլով առևտուրը, իհարկե, կնպաստի ադապտացիային:

Տնտեսագետին իր հարցերն է ուղղել Լալա Տեր-Ղազարյանը: