Իրաքում քրդերը կրկին սկսել են միմյանց կոտորել. Արա Պողոսյան

Քաղաքագետ Արա Պողոսյանը գրում է.

«Իրաքում քրդերը կրկին սկսել են միմյանց կոտորել։

Հյուսիսային Իրաքում գտնվող Հերքի ցեղը ապստամբել է Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության (ՔՏԿ) դեմ, որը ղեկավարվում է Բարզանիի կլանի կողմից։ Այդ կառավարությունը վայելում է ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի և Իսրայելի աջակցությունը՝ ապահովելով նավթի մատակարարումներ ինչպես թուրքերին, այնպես էլ Իսրայելն։ Այդ մատակարարումները կրկին իրականացվում են Թուրքիայի տարածքով։

Ապստամբության ձևական պատճառը եղել է Ասայիշ անվտանգության ուժերի կողմից ցեղի առաջնորդի ձերբակալման փորձը։ Սակայն նրա կողմնակիցները ազատել են առաջնորդին և սկսել հարձակվել Էրբիլի՝ տարածաշրջանի մայրաքաղաքի վրա՝ հայտարարելով, որ իրենց նպատակը Բարզանիի իշխող կլանի տապալումն է։

Սակայն ապստամբության իրական պատճառը Բաղդադի և քրդական վարչակազմի միջև նավթային և գազային հանքավայրերի շահագործման իրավունքի շուրջ վեճն է։ Այդ ներքին քրդական անկարգությունների ֆոնին Բաղդադը փորձում է գրավել քրդական ինքնավարությունում գտնվող ռազմավարական հանքավայրերը։

Իրաքի անվտանգության համակարգում ընդգրկված, սակայն Իրանի աջակցությունը վայելող Ժողովրդական շարժման ուժերը (Հաշդ աշ-Շաաբի) արդեն շարժվել են դեպի Խոր Մոր գազի հանքավայրը՝ այն վերահսկողության տակ վերցնելու նպատակով։

Բացի այդ, կան նաև տեղական պատճառներ՝ կապված Հերքի ցեղի բնակավայրերում հողային բարեփոխումների հետ, ինչպես նաև Փեշմերգայի զինվորականների աշխատավարձերի ուշացմամբ, ինչը պարտավոր է վճարել Բաղդադը։

Հերքի ցեղը պատմականորեն հայտնի է Բաղդադի հետ կապերով։ Սադդամ Հուսեյնի իշխանության տարիներին այդ քրդական ցեղը հանդիսանում էր «Ազգային պաշտպանության գումարտակների» հիմքը՝ 150,000 հոգանոց քրդական աշխարհազորը, որը կռվում էր Իրաքի կողմը՝ ընդդեմ Իրանի։

Սակայն ԱՄՆ-Մեծ Բրիտանիայի ներխուժումից առաջ Հերքին խզեց կապերը Սադամի կառավարության հետ՝ անցնելով քրդական ապստամբների կողմը։ Այնուամենայնիվ, Հերքիի առաջնորդները ձևավորեցին համագործակցային կապեր նաև ամերիկացիների միջոցով Բաղդադում հաստատված նոր ռեժիմի հետ։

Ինչ վերաբերում է Քրդստանի իշխանություններին, ապա, չնայած տարածաշրջանում առկա հարաբերական կայունությանն ու ամերիկյան աջակցությանը, այստեղ կյանքի որակը համարվում է լավագույնը Իրաքում։

Բացի այդ, Քրդստանի տարածաշրջանը մշտապես ենթակա է երկու խոշոր քրդական կլանների՝ Բարզանիի և Թալաբանիի միջև բախումներին։

Բարզանին գլխավորում է աջակողմյան Քրդստանի Դեմոկրատական կուսակցությունը (ԿԴԿ)՝ ԱՄՆ-ի, Իսրայելի և Թուրքիայի աջակցությամբ։ Տալաբանին գլխավորում են չափավոր ձախակողմյան Քրդստանի Հայրենասիրական միությունը (ՔՀՄ)՝ Իրանի և Մեծ Բրիտանիայի աջակցությամբ։

1994–1997 թվականներին այդ երկու խմբերը նույնիսկ պատերազմել են միմյանց դեմ, մինչև ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հաշտություն հաստատվեց Բաղդադի դեմ պայքարելու համար։

Այդ ժամանակներից ի վեր, Քրդստանում ձևավորվել է փաստացի երկկուսակցական համակարգ՝ ինչպես ԱՄՆ-ում կամ Մեծ Բրիտանիայում։ Տեղական բոլոր հարցերը լուծվում են այդ երկու մրցակցող կուսակցությունների՝ երկու կլանների կողմից, որոնց աջակցում են տարբեր աշխարհաքաղաքական ուժեր։

Բարզանիի կողմնակիցները վերահսկում են տարածաշրջանի բարձրագույն իշխանությունը, իսկ Տալաբանիի կողմնակիցները՝ Սուլեյմանիա քաղաքը, որը տարածաշրջանի երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է և նրանց հենակետը։

Բացի այդ, ՔՀՄ ներկայացուցիչն ավանդաբար ընտրվում է որպես Իրաքի նախագահ, քանի որ 2005 թվականից ի վեր նախագահը ընտրվում է քրդերի միջից։

Հատուկ դիրք ունի Հալաբջան, որը համարվում է քրդական իսլամիստական շարժման կենտրոնը։ Այստեղ գործում է Քրդստանի Իսլամական Խումբ կուսակցությունը, իսկ անցյալում ակտիվ էր «Անսար ալ-Իսլամ»-ը, որն ասոցացվում է «Ալ-Քաիդայի» հետ։

2001 թվականին նրանք նույնիսկ հռչակել էին այստեղ իսլամական էմիրաթ՝ Թալիբանի օրինակով, որը շուտով լիկվիդացվեց։

Փաստացիորեն, Իրաքյան Քրդստանում գոյություն չունեն միավորված քրդական անվտանգության ուժեր։

Պեշմերգայի ստորաբաժանումները պատկանում են Բարզանիի ԿԴԿ-ին, իսկ ՔՀՄ-ն ունի իր առանձին ռազմական ջոկատները։ Թեև տեսականորեն նրանք գտնվում են միասնական հրամանատարության ներքո, իրականում դա երկու տարբեր համակարգ է, որոնք միմյանց նկատմամբ ունեն խորը թշնամանք։