Արմեն Աշոտյանը մեկնաբանել է Սերգեյ Լավրովի հոդվածը

ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը ընկերների միջոցով ֆեյսբուքյան իր էջում արձագանքել է  ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին։

«Քանի որ նա դեռևս վարչապետ է, նշանակում է, որ ժողովուրդը համաձայն է նրա քաղաքականության հետ» ոճով փաստարկները չեն գործում։

(Մեկնաբանություն նախարար Լավրովի հոդվածի վերաբերյալ)

Մեծ հետաքրքրությամբ կարդացի Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարի հոդվածը՝ նվիրված Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի և ԵԱՀԿ ստեղծման 50-ամյակին։

Նախարար Լավրովի ծրագրային հոդվածին իմ համեստ արձագանքի թեման ոչ այնքան կազմակերպության գործունեության գլոբալ գնահատականն է (այս առումով ես ինձ թույլ կտամ համաձայնվել նախարարի կողմից ներկայացված բազմաթիվ փաստարկների հետ), որքան ԵԱՀԿ մանդատի տարածաշրջանային չափագրումը՝ ի դեմս նրա Մինսկի խմբի դերին՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում։

Նախկին Խորհրդային Միության տարածքում ամենաերկարատև և արյունալի հակամարտության փոխադարձաբար ընդունելի լուծում գտնելու միակ միջազգային լեգիտիմ ձևաչափի աշխատանքի գնահատականը, որը տվել է նախարար Լավրովը, անկեղծորեն հիասթափեցնող է իր երկակի չափանիշներով (այդքան քննադատված «արևմտյան» պրակտիկայում), ձեռքերը լվանալով և պատասխանատվությունը իրենից հանելու փորձով՝ արևմտյան դիվանագիտության լավագույն ավանդույթներով, այդքան չսիրված (հաճախ՝ լավ պատճառներով) պարոն Լավրովի կողմից և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեության մասին ալիևյան նարատիվով։

1. Երկակի չափանիշներ։

ա) Գնահատելով Մինսկի խմբի աշխատանքը՝ ասելով թե «ԵԱՀԿ-ն ձախողվեց նաև Լեռնային Ղարաբաղում։ Մինսկի խումբը չի կարողացել պայմաններ ստեղծել հակամարտող կողմերի միջև երկխոսության համար…», հարգարժան նախարարը, բառացիորեն մեկ պարբերություն վերևում, հիշատակելով Մերձդնեստրի հակամարտությունը, չնայած խնդրի չլուծված լինելուն, ոչ միայն ձեռնպահ է մնում նման կոշտ և անզիջում հայտարարություններից, այլև արտահայտում է իր ափսոսանքը ապագա «5 + 2» ձևաչափի համար, որը, նրա խոսքերով, «սպանվում» է արևմտյան գործընկերների կողմից։

բ) Հոդվածում կրկնակի ստանդարտների մեկ այլ օրինակ են սահմանների անձեռնմխելիության սկզբունքին բազմաթիվ հղումները և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքի վերաբերյալ լռությունը, որը նույն Հելսինկիի եզրափակիչ ակտում նշված է որպես 10 սկզբունքներից մեկը: Նման միակողմանիությունը զարմանալի է, քանի որ բարձրաստիճան ռուս պաշտոնյաները, այդ թվում՝ պարոն Լավրովը, շատ հաճախ են հղում անում ինքնորոշման սկզբունքին Ուկրաինայում պատերազմի համատեքստում և այդպիսով պաշտպանում իրենց դիվանագիտական դիրքորոշումը: Հիշեցնեմ, որ այս սկզբունքը երեք հիմնասյուներից մեկն է, որի վրա ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը մշակել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հիմնական սկզբունքները։

2. «Ձեռքերը լվանալը»

ա) Եթե նախարար Լավրովի խոսքով՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը անարդյունավետ էր, ապա պետք է հիշել, որ 9 պետություններից բաղկացած այս խումբը իր հիմնական լիազորությունները հանձնարարել է երեք համանախագահներին, որոնց թվում Ռուսաստանի Դաշնությունն առաջատար դեր է խաղացել: Ավելին, նախարար Լավրովն ինքը մասնակցել է տասնյակ հանդիպումների՝ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերով, որոնք ուղղված էին այս հակամարտության արդարացի կարգավորման փոխադարձաբար ընդունելի բանաձևի մշակմանը:

բ) Գաղտնիք չէ, որ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների բազմաթիվ առաջարկներ տորպեդահարվել են Ադրբեջանի ղեկավարության ապակառուցողական մոտեցմամբ, որին ի պատասխան համանախագահները, այդ թվում՝ Ռուսաստանը, ձեռնպահ են մնացել Ալիևին գոնե հրապարակայնորեն քննադատելուց և ադրբեջանական դիրքորոշման վրա ազդելու արդյունավետ միջոցներից, ինչը նպաստել է հակամարտության ձգձգմանը, միջազգային ասպարեզում համանախագահների հեղինակության խարխլմանը և Ադրբեջանի ղեկավարության անպատիժ ցինիզմին:

գ) Որքան էլ ցավալի և տխուր լինի, պետք է նաև նշել, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունից հետո տարածաշրջանում խաղաղությունը պահպանելու հիմնական նախաձեռնությունն անցել է Ռուսաստանի Դաշնությանը: Այո, Արցախում Ռազմական գործողությունների մեկնարկը ԵԱՀԿ ՄԽ-ն շարունակում էր գործել։ Սա հաստատվում է խմբի համանախագահների մի շարք հայտարարություններով և հանդիպումներով։ Սակայն «գետնի վրա» հակամարտության թե՛ քաղաքական, թե՛ ռազմական, թե՛ մարդասիրական բաղադրիչները գտնվում էին ռուսական ազդեցության տակ։ Եվ ոչ ոք չի չեղարկել Ռուսաստանի լրացուցիչ պարտավորությունները այս համատեքստում։

3. Ադրբեջանական արձագանք։

ա) Նախագահ Ալիևը նախկինում քննադատել է ԵԱՀԿ ՄԽ-ի գործունեությունը, սակայն Լեռնային Ղարաբաղի էթնիկ զտումներից և տարածաշրջանն անմարդաբնակ դարձնելուց հետո Ադրբեջանի ղեկավարության հռետորաբանությունը խախտում է ինչպես Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի կոնկրետ սկզբունքները, այնպես էլ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների նկատմամբ լի է ցինիզմով և անամոթությամբ։ Տարօրինակ է, որ նախարար Լավրովի դիրքորոշումը ԵԱՀԿ ՄԽ անարդյունավետ գործունեության գնահատման վերաբերյալ այդքան զարմանալիորեն համընկնում է Ադրբեջանի նախագահի դիրքորոշման հետ, հատկապես ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում լարվածության նոր փուլի համատեքստում։

բ) Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության «լուծված» լինելու մաս դիրքորոշումը ոչ միայն ադրբեջանական դիրքորոշման փաստացի կրկնօրինակն է, այլև Ադրբեջանի ռազմական հանցագործությունների, միջազգային իրավունքի խախտման և Ղարաբաղի հայերի էթնիկ զտման անհերքելի փաստի օրինականացնում է։

Լիովին կիսելով այս իրավիճակում Հայաստանի ներկայիս ղեկավարության մեղքի մասին Ռուսաստանի ղեկավարների կողմից ավելի վաղ հնչեցված գնահատականները, չեմ կարող անտեսել այն փաստը, որ նույնիսկ Պրահայում Փաշինյանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղը՝ որպես Ադրբեջանի մաս ճանաչումը միջազգային կազմակերպություններին և դե յուրե Մինսկի խմբի ներկայիս համանախագահներին չի ազատում պատասխանատվությունից՝ բռնի տեղահանված հայերի ճակատագրի, նրանց վերադարձի իրավունքի, նրանց մշակութային և հոգևոր ժառանգության պահպանման միջազգային երաշխիքների և ապագայում նրանց անվտանգության համար։ Ցավոք, Ռուսաստանի արտգործնախարարի ո՛չ այս հոդվածում, ո՛չ էլ այլ հրապարակային ելույթներում չի նշվում այս պատասխանատվությունն ու պատրաստակամությունը՝ պաշտպանելու անարդարացիորեն ճնշվածների իրավունքները, ովքեր հավատում էին ինչպես միջազգային ինստիտուտներին, այնպես էլ ռուսական «ճակատագրական» ներկայությանը։

Հարգելի՛ նախարար Լավրով,

Փաշինյանի ռեժիմի կողմից թույլ տրված սխալները, սխալ հաշվարկները և ազգային շահերի բացահայտ դավաճանությունը հայ ժողովրդին, նրա ընկերներին ու դաշնակիցներին չեն ազատում իրավիճակի համար պատասխանատվությունից։

Հակառակ դեպքում միայն կամրապնդվի տարիների ընթացքում ձևավորված այն տպավորությունը, որ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից վարվող արկածախնդիր գիծը, առնվազն, վայելում է Ռուսաստանի լուռ համաձայնությունը կամ նույնիսկ փաստացի խրախուսանքը։

Նիկոլ Փաշինյանը ողջ հայ ժողովուրդը չէ, «քանի որ նա դեռ վարչապետ է, նշանակում է, որ ժողովուրդը համաձայն է նրա քաղաքականության հետ» ոճով փաստարկները չեն գործում։ Կա նույն Ուկրաինայի օրինակը, որտեղ ռուսական քաղաքականությունը, երբ ողջ ուկրաինացի ժողովուրդն չի նույնականացվում նախագահ Զելենսկու հետ։

Արմեն Աշոտյան

ՀՀԿ փոխնախագահ

Քաղաքական բանտարկյալ

01.08.2025»,-գրում է Աշոտյանը։