Ի՞նչ է լսել ԵԽԽՎ պատվիրակությունը Երևանում ու ինչի՞ց է մտահոգվել

Հայաստանի ընտրությունները չպետք է վտանգվեն արտաքին միջամտությամբ, և բոլոր մասնակիցների համար հավասար խաղադաշտը կարևոր է: Երևանում ունեցած հանիպումներից հետո այսօր նման հայտարարություն է տարածել  ԵԽԽՎ նախընտրական պատվիրակությունը։

Հիշեցնենք, որ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի պատվիրակությունը, պատվիրակության ղեկավար Դամիեն Կոտյեի նախագահությամբ, մայիսի 12-ին հյուրընկալվել է ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում։

Պատվիրակության կազմում են եղել ԵԽԽՎ անդամներ Իտալիայի Հանրապետությունից, Շվեյցարիայի Համադաշնությունից, Իսպանիայի Թագավորությունից, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից, Շվեդիայի Թագավորությունից, ինչպես նաև ներկայացուցիչներ ԵԽԽՎ Ընտրությունների բաժնից։ Պատվիրակության կազմում է եղել նաև ԵԽԽՎ Մոնիթորինգի հանձնաժողովի Հայաստանի հարցերով համազեկուցող Բորիանա Աբերգը։  Եվրոպայի Խորհրդի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Մաքսիմ Լոնգանգեն ևս հյուրընկալվել է ԿԸՀ-ում։ Պատվիրակությունն այլ հանդիպումներ էլ է ունեցել։

Ուշագրավ է, որ պատվիրակության արտահատած մտահոգություններն առավելապես վերաբերում են Ռուսաստանի ազդեցությանը։ Panorama.am-ին ԵԽ-ից տրամադրած հայտարարության մեջ մասնավորապես ասված է.

«2026 թվականի մայիսի 11-ին և 12-ին Երևան կատարած երկօրյա այցից հետո, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նախընտրական պատվիրակությունը շեշտել է 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները վախից, անհարկի արտաքին ազդեցությունից և վարչական ռեսուրսների չարաշահումից զերծ միջավայրում անցկացնելու կարևորությունը: Պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական դաշտի վրա ազդող արտաքին միջամտության ավելի ու ավելի բարդ և համակարգային բնույթի վերաբերյալ:

Պատվիրակությանը պատմել են, որ արտաքին միջամտությունը գերազանցել է ավանդական ապատեղեկատվությունը՝ այժմ ներառելով անօրինական քաղաքական ֆինանսավորում, կիբեռհարձակումներ, տնտեսական հարկադրանք և ընտրական գործընթացը մանիպուլյացիայի ենթարկելու ուղղակի փորձեր: Այս հիբրիդային մարտավարությունները նպատակ ունեն ոչ միայն ազդել հասարակական կարծիքի վրա, այլև ապահովել երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական լծակներ Հայաստանի վրա:

Պատվիրակությանը տեղեկացվել է Ռուսաստանի նախագահի կողմից Հայաստանի վարչապետին ուղղված ուղղակի և բացահայտ խնդրանքների մասին՝ Ռուսաստանից եկած հայկական սփյուռքի քվեարկությունը հեշտացնելու, ինչպես նաև գլխավոր ընդդիմադիր կուսակցության կողմից սփյուռքի այս ճյուղին ուղղված ֆինանսական բնույթի խրախուսանքների մասին՝ Հայաստան մեկնելու և ընտրությունների օրը քվեարկելու համար։

Պատվիրակությունը ընդգծել է, որ նման միջամտությունը ներկայացնում է շարունակական և հարմարվողական սպառնալիք, որը տարածվում է ընտրությունների ժամանակահատվածից շատ ավելի հետո։

Պատվիրակությունը նաև նշել է որոշ արևմտյան գործընկերների կողմից իշխող կուսակցությանը տրամադրված հռչակագրային աջակցությունը։

Պատվիրակությունը կարծում է, որ անհրաժեշտ է անհապաղ ամրապնդել ինստիտուցիոնալ կարողությունները, բարելավել միջգերատեսչական համակարգումը և մեծացնել քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկությունը:

Պատվիրակությունը նաև մտահոգություն է հայտնում իրավապաշտպաններին, լրագրողներին և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին ուղղված ապատեղեկատվության ակտիվացման վերաբերյալ: «Օտարերկրյա գործակալ» լինելու մեղադրանքները վտանգում են հանրային վստահությունը և սահմանափակում քաղաքացիական տարածքը:

Պատվիրակությունը նաև մտահոգված է աճող իրավական ճնշումներով, այդ թվում՝ հանրային մասնակցության դեմ ռազմավարական դատական ​​​​հայցերով (SLAPPs), որոնք թիրախավորում են քաղհասարակությանը, լրագրողներին և ընտրությունների դիտորդներին: Այս մարտավարությունը կարող է խաթարել խոսքի ազատությունը և խոչընդոտել ժողովրդավարական մասնակցությունը: Պատվիրակությունը շեշտել է, որ կենսունակ, անկախ քաղաքացիական հասարակությունը կարևոր է ժողովրդավարական ընտրությունների համար և պետք է պաշտպանված լինի սպառնալիքներից:

Մտահոգիչ այլ խնդիրներից են քաղաքական բևեռացման աճը, ինստիտուտների նկատմամբ հանրային ցածր վստահությունը և քաղաքականության նկատմամբ ընդհանուր հետաքրքրության պակասը, մասնավորապես՝ երիտասարդ սերնդի կողմից: Պատվիրակությունը լսել է քարոզարշավի կոշտ հռետորաբանության և վարչական ռեսուրսների չարաշահման, ընտրողների ճնշման, չկարգավորվող երրորդ կողմի քարոզարշավի և ընտրակաշառքի (երբեմն քողարկված որպես բարեգործություն) մասին մեղադրանքների մասին:

Պատվիրակությունը նշել է նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ։

Քարոզարշավների ֆինանսավորման թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը շարունակում են մնալ կարևորագույն, հատկապես հաշվի առնելով վերջին օրենսդրական փոփոխությունները, որոնք բարձրացրել են նվիրատվությունների սահմանաչափերը՝ առանց վերահսկողության բացերը լիովին լուծելու։

Պատվիրակությունը լսել է դատական ​​համակարգում կրկնակի ստանդարտների մասին մեղադրանքներ, ընդդիմության ներկայացուցիչները բողոքել են մեծ թվով քաղաքական գործիչների և հոգևորականության անդամների վերաբերյալ, որոնք քննության մեջ կամ տնային կալանքի տակ դատարանների որոշումների պատճառով»։