240 բաժանորդ, 7 միլիոն դիտում․ Ինչ է թաքնված «peacefularmenia» YouTube ալիքի ետևում

Հայաստանի 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունների նախընտրական շրջանում YouTube-ում աննկատ չմնաց «peacefularmenia» անունով ալիքը։

Ալիքը ստեղծվել է ընդամենը 2026 թվականի ապրիլի 20-ին՝ ընտրություններից 48 օր առաջ։ Մայիսի 18-ի դրությամբ այն ունի ընդամենը 240 բաժանորդ, իսկ տեղադրած 7 տեսահոլովակները հավաքել են ընդհանուր 7,071,517 դիտում։ Տեսանյութերը՝ բոլորը կարճ ֆորմատի (21–79 վայրկյան), առանց նկարագրության, առանց հղված կայքի կամ սոցիալական ցանցի, անանուն գործարկողով՝ պարունակում են անձնական վիրավորանքներ եւ ատելության լեզու Հայաստանի քաղաքական դաշտի գործիչների՝ Սամվել Կարապետյանի, Գագիկ Ծառուկյանի, Սերժ Սարգսյանի, Արման Թաթոյանի, ինչպես նաեւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հասցեին։

Ալիքի ամենադիտված տեսանյութը պարունակում է կոնկրետ, ստուգելի փաստական պնդում Կարապետյանի մասին, որը չի հաստատվում միջազգային եւ հայաստանյան որեւէ լուրջ լրատվամիջոցով։ Կարապետյանն ինքը նմանատիպ ձեւակերպումը հրապարակավ ժխտել է 2026 թվականի մայիսի 17-ին։ Սույն նյութի նպատակն է ներկայացնել ալիքի գործունեության հանրորեն ստուգելի փաստերը, որպեսզի լրագրողները, փաստերի ստուգման կենտրոնները եւ կարգավորող մարմինները կարողանան ինքնուրույն կատարել իրենց ուսումնասիրությունները։ Այս նյութը չի պնդում, որ ալիքը ֆինանսավորվում է որեւէ կուսակցության կամ պետության կողմից։

Փորձում ենք միայն ցույց տալ, որ

(ա) տեսանյութերի դիտումները չեն կարող բացատրվել օրգանական տարածմամբ,
(բ) տեսանյութերի բովանդակությունն ընկնում է հանրորեն ճանաչված ատելության խոսքի ձեւակերպումների սահմաններում, եւ
(գ) տեսանյութերում տեղ գտած կենտրոնական փաստական պնդումն աղբյուր չունի։

Ալիքի տվյալները՝ ուղղակիորեն YouTube-ից

Բոլոր ստորեւ բերված տվյալները հանրորեն հասանելի են ալիքի «Մանրամասներ» (About) պանելից եւ ստուգելի ցանկացած պահի։



Մեկ բաժանորդին բաժին ընկնող դիտումները կազմում են մոտավորապես 29,464։ Համեմատության համար, հայալեզու քաղաքական բովանդակություն տարածող կայուն ալիքների մոտ այս հարաբերակցությունը հազվադեպ է գերազանցում 50-ը։ Մինչեւ 30 օր կյանք ունեցող ալիքը չի կարող օրգանական տարածմամբ կուտակել 7+ միլիոն դիտում առանց վճարովի առաջխաղացման։

Ինչու ենք պնդում, որ դիտումները չեն կարող լինել օրգանական

Մեկնաբանությունների եւ դիտումների միջեւ հարաբերակցությունը (engagement ratio) միջազգային ստանդարտ ցուցանիշ է, որով գնահատվում է բովանդակության օրգանական տարածման աստիճանը։

.«Մերժի՛ր Սամոյին» (URL՝ https://www.youtube.com/watch?v=v2aSBZHhjXI, տեղադրված 2 մայիսի 2026) ունի 1,654,545 դիտում եւ ընդամենը 82 մեկնաբանություն։ Մեկնաբանությունների գործակիցը կազմում է մոտ 0.005%։ Օրգանական տարածվող քաղաքական բովանդակության համար նորմալ ընդունված միջակայքը 0.1%–1% է, այսինքն՝ 20–200 անգամ ավելի։

.«Այսպես են դաշնակիցներ ձեռք բերում» (URL՝ https://www.youtube.com/watch? v=JBISW4rD2lQ, տեղադրված մոտ 5 մայիսի 2026) ունի մոտ 1 միլիոն դիտում եւ 0 մեկնաբանություն։ Միլիոնավոր օգտատերերի դիտած տեսանյութի դեպքում զրո մեկնաբանությունն ուղղակիորեն բացառում է օրգանական տարածման հնարավորությունը։ Ալիքի 7 տեսանյութերից 6-ի մանրապատկերներն (thumbnails) ավտոմատ ստեղծված, դատարկ կամ ոչ ձեւավորված են. դա անհամատեղելի է որակյալ քաղաքական բովանդակություն արտադրողի վարքագծի հետ։

Միաժամանակ, ստուգման ենթակա կա հանրորեն ակնհայտ վկայություն. ալիքի ամենադիտված տեսանյութի մեկնաբանություններում օգտատեր @jasminhayrapetyan1425-ը գրում է. «Ինչի է ձեր հաղորդման վերջում ռեկլամ սկսվում ՔՊ-ի նարատիվները տարածելու թեմայով ընդեմ Սամվել Կարապետյանի». այսինքն՝ օգտատերը հաղորդում է, որ այս բովանդակությունը տեսել է որպես վճարովի գովազդ ուրիշ տեսանյութերի ավարտին։ Մեկ այլ օգտատեր՝ @PhaphlikLiminal, գրում է, որ մեկնաբանությունների շարքում «բոտեր են վխտում»։ Մենք այս մեկնաբանությունները ներկայացնում ենք որպես ստուգման ենթակա ցուցմունք, ոչ որպես ապացույց։ Բայց դրանք ուղղորդում են դեպի ստուգման հստակ վարկած. ալիքի դիտումները պայմանավորված են YouTube-ի վճարովի գովազդի (TrueView, in-feed, bumper կամ Shorts ads) ձեւաչափով տարածվող պրոմո բյուջեով։ Հարցադրումներն այս կապակցությամբ պետք է ուղղվեն Google Ireland Limited-ին (YouTube-ի գովազդատու մարմին) եւ Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի՝ քարոզարշավի ֆինանսավորման մոնիթորինգի ստորաբաժանմանը։

Ալիքի 7 տեսանյութերի բովանդակությունը

Ստորեւ ներկայացված է բոլոր 7 ուրույն տեսանյութերի վերլուծությունը։ Բոլոր մեջբերումները՝ բառացի YouTube-ի ավտոմատ թարգմանված ենթագրերից, որոնք ստուգելի են «Show transcript» գործառույթով։

1. «Ոչ մի քվե սերժականներին»

.URL՝ https://www.youtube.com/shorts/l-OdQEoHCF0
.Տեւողություն՝ 1:19
.Հնչեցվող պնդում՝ «Արման Թաթոյան, Սերժ Սարգսյանի ամենահավատարիմ կադրը»
Տեսողական. ֆոտոնկար, որտեղ Արման Թաթոյանը գրկում է Սերժ Սարգսյանին։
Թիրախավորում՝ Արման Թաթոյան, Սերժ Սարգսյան։
.Կարեւոր նշում լրագրողների համար․ ստուգեք ֆոտոնկարի օրիգինալությունը հակառակ պատկերի որոնմամբ (reverse image search) եւ AI-detection գործիքներով։ 

2. «Մերժիր Սամոյին, մերժիր խայտառակ տգիտությունը»

 .URL՝ https://www.youtube.com/shorts/TZlZOIxEp3s
.Տեւողություն՝ 0:54 Հնչեցվող պնդում՝ «Սամվել Կարապետյանը ոչ թե պարզապես տգետ է, այլ տգիտություն [է]»
.Տեսողական. Կարապետյանը՝ նստած ռուսական ֆորումի («ФОРУМ РОССИЯ») նիստի ընթացքում, ինչը նպատակ ունի ընդգծել նրա կապը Ռուսաստանի հետ։ .Թիրախավորում՝ Սամվել Կարապետյան։
.Ոճ. «մարմնավորում» (embodiment) տիպի վիրավորանք. ոչ թե անձին ինչ-որ բան վերագրել, այլ նրա ողջ էությունն իջեցնել մեկ նվաստացուցիչ որակի:

3. «Հաստավիզ օլիգարխը երկիր կառուցող չէ»

.URL՝ https://www.youtube.com/shorts/RvUtkNfgu1M
.Տեւողություն՝ 0:48
.Հնչեցվող պնդում՝ «Գագիկ Ծառուկյանը կամ նույն ինքը Դոտի Գագոն, որը ժամանակին դատվել է [...]»
.Տեսողական. Ծառուկյանի դիմանկար։
.Թիրախավորում՝ Գագիկ Ծառուկյան։
.Ոճ. ֆիզիկական դեհումանիզացիա («հաստավիզ»), նվաստացուցիչ մականունի կիրառում («Դոդի Գագո»), անցյալ դատավարության ընտրովի հիշատակում առանց ենթատեքստի։

4. «Այսպես են դաշնակիցներ ձեռք բերում ու դիվանագիտություն կառուցում»

.URL՝ https://www.youtube.com/watch?v=JBISW4rD2lQ
.Տեւողություն՝ 0:25
.Հնչեցվող պնդում՝ «Արեւմտյան 48 երկրի առաջնորդ եկավ Հայաստան: Սա [է]…» (հնչողը ընդհատվում է, շարունակությունը՝ տեսողական ծաղրով) Տեսողական. Եվրոպական քաղաքական համայնքի (EPC) Երեւանի 2026 գագաթնաժողովի շրջանակում Դոնալդ Տուսկի եւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ձեռքերով սրտի նշանի կազմություն ցույց տվող կադր, ապա՝ Փաշինյանի՝ արեւմտյան առաջնորդի (արտաքին տեսքով՝ նման Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիր Սթարմերին) կողմից ջերմ ընդունելության տեսարան։ .Թիրախավորում՝ վարչապետ Փաշինյան եւ նրա արտաքին քաղաքականությունը։
.Կարեւոր նշում լրագրողների համար․ պետք է ստուգել EPC Երեւան 2026 գագաթնաժողովի սրտաձեւ ձեռքի ժեստի լուսանկարի օրիգինալությունը։ Հնարավոր AI-մանիպուլյացիա։
.Մեկնաբանություններ՝ 0 (նշանակում է, որ կամ արգելափակվել են, կամ չեն գրանցվել՝ չնայած 1 միլիոնից ավելի դիտմանը)։

5. «Մերժի՛ր Սամոյին» — առանցքային վկայակոչ

.URL՝ https://www.youtube.com/watch?v=v2aSBZHhjXI
.Տեւողություն՝ 0:21
.Դիտումներ՝ 1,654,545 (Մայիսի 18-ի դրությամբ)
.Մեկնաբանություններ՝ 82 (engagement ratio 0.005%)
.Տեղադրվել է՝ 2 մայիսի 2026 Նկարագրություն՝ դատարկ
.Տեսողական. երկու կադր. 
(ա) Կարապետյանն արտաքին տեսքով ռուս պաշտոնյայի կողքին,
(բ) խորհրդային դարաշրջանի զրահամեքենա՝ զինվորներով։
Բառացի ենթագիր․ 4 / 7 0:00 — «Սամվել Կարապետյանը խոստացել է ռուսական շրջանակներին, որ իր հաղթանակից հետո 300 հայ տղամարդ է ուղարկելու Ուկրաինայի դեմ 0:08 — պատերազմում կռվելու: Մերժիր Կալուգացի Սամոյին, եթե չես ուզում, որ որդիդ կամ 0:14 — ամուսինդ զոհվեն Դոնբասի համար մղվող մարտերում:»

Փաստերի ստուգման արդյունք․

1. Տեսանյութը պարունակում է կոնկրետ փաստական պնդում. Կարապետյանն ինքն իր անունից խոստացել է «ռուսական շրջանակներին» իր ընտրական հաղթանակից հետո Հայաստանից 300 տղամարդ ուղարկել Դոնբասի ճակատ։
2. Այս պնդումը գտնված չէ՝ Reuters, AP, BBC, AFP, OC Media, JAMnews, Hetq, Civilnet, Ազատություն ռադիոկայան (RFE/RL), news.am, MassisPost, Mirror-Spectator, Eurasianet լրատվամիջոցների որեւէ նյութում։ Եթե Կարապետյանն իսկապես հրապարակավ նման ձեւակերպում էր արել, դա կլիներ Հայաստանի ընտրական շրջանի ամենամեծ քաղաքական լուրը։
3.Տեսանյութում աղբյուր չի ներկայացվում. ոչ մեջբերում, ոչ վավերագիր, ոչ ձայնագրություն։
4. «300»-ի թիվը ակնհայտորեն կրկնում է «300 Սպարտացիների» նարատիվային կլիշեն. դա ճանաչված դեզինֆորմացիոն տեխնիկա է՝ մտապահելի՝ թվային սպեցիֆիկության պատրանք ստեղծելու համար:
5.Համանման «300,000 զինվոր» շրջանառվող բանավեճը Կարապետյանն ինքը հրապարակավ ժխտել է 2026 թվականի մայիսի 17-ի իր ընտրապայքարի առաջին ելույթի ընթացքում Երեւանում. «Հայաստանի ոչ մի քաղաքացի չի ուղարկվելու պատերազմի այլ երկրում»։ Այս հայտարարությունը ալիքի տեսանյութի տեղադրումից 15 օր հետո էր, սակայն տեսանյութի դիտումները շարունակեցին աճել։

Ատելության խոսքի տարրեր

.«Կալուգացի Սամոյին» — բնակավայրի էպիտետի օգտագործումը՝ Կարապետյանին ապահայացնելու (denationalize) համար։ Կալուգան Ռուսաստանի քաղաք է, որտեղ Տաշիր խումբը ունի արդյունաբերական ակտիվներ։ Ձեւակերպումը «մերն» է, թե «օտար» հարցադրման մեջ. դա Անտի Defamation League-ի (ADL) եւ Dangerous Speech Project-ի (Susan Benesch) ուսումնասիրած «othering» հնարքի դասական օրինակ է:
.Ընտանեկան վախի դիմում. «եթե չես ուզում, որ որդիդ կամ ամուսինդ զոհվեն»։ Անմիջական պատճառականությունից ենթադրությունը՝ Կարապետյանի ընտրական հաղթանակ → Ձեր որդու մահ։

6. «Քոչարյանին ձայն տվողը»
.URL՝ https://www.youtube.com/shorts/Jxjszf-JnmM
.Տեւողություն՝ 0:31
.Հնչեցվող պնդում՝ «Ծառուկյանը մարդ է, որի երկու որդին չգիտես ինչ պատճառաբանությամբ [...]»
.Թիրախավորում՝ Գագիկ Ծառուկյանի որդիները (անուղղակիորեն), Ռոբերտ Քոչարյանի ընտրողները:
.Ոճ. ինսինուացիա առանց փաստերի. «չգիտես ինչ պատճառաբանությամբ» ձեւակերպումը պարտադրում է ընթերցողին լրացնել բացակայող մեղադրանքը։

7. «Տե՛ր կանգնիր քո իրավունքներին եւ քո ազատությանը»

.URL՝ https://www.youtube.com/shorts/cHVa1aFnUHs
.Տեւողություն՝ 0:59
.Հնչեցվող պնդում՝ «Սամվել Կարապետյանը վերակենդանացրել է թաղի խուժանին եւ նրանց լծել [...]»
.Թիրախավորում՝ Կարապետյանի աջակիցները՝ որպես «թաղի խուժան» (հանցավորության շերտ):
.Վերնագիրն («Տե՛ր կանգնիր քո ազատությանը») եւ բովանդակությունը (Կարապետյանի հակառակորդների դեմ սոցիալական դասային վիրավորանք) միմյանց հակասում են։ Դա «paradoxical framing» հնարքն է. դրականորեն հնչող կարգախոսի ետեւում ատելության խոսքի տեղադրում։

Ինչ չենք պնդում
Մենք չենք պնդում, որ․
1. Ալիքը ֆինանսավորվում է որեւէ կոնկրետ կուսակցության կամ պետության կողմից։ Այս հարցը պարզելու համար անհրաժեշտ է YouTube-ի (Google Ireland Limited) գովազդատու տվյալների բացահայտում, ինչը կարող է կատարվել միայն իրավասու մարմինների կողմից։
2. Տեսանյութերի որեւէ պատկեր AI-մանիպուլյացիա է։ Դա պետք է ստուգվի մասնագիտացված գործիքներով. գուցե հատկապես արժե ստուգել Թաթոյանի Սարգսյանի ֆոտոնկարը (#1) եւ Տուսկի–Փաշինյանի «սրտաձեւ ձեռք» կադրը (#4)։
3. Ալիքի կազմակերպիչներն օտարերկրացի են։ Մեկնաբանություններում մի օգտատեր այն կոչել է «թուրքերի ռեկլամա» (Turkish ad), մյուսը՝ ՔՊ-ի (Քաղաքացիական պայմանագիր) գովազդ։ Երկու տարբերակն էլ չապացուցված ենթադրություն են։

Մեր նպատակն է հնչեցնել ստուգման ենթակա հարցադրումները, ոչ՝ բացակայող պատասխաններ լրացնել։

Ինչ ենք խնդրում լրագրողներից

1. Փաստերի անկախ ստուգում. ստուգեք, արդյոք Կարապետյանն իսկապես հրապարակավ խոստացել է 300 (կամ որեւէ այլ թիվ) հայ տղամարդ ուղարկել Դոնբասի ճակատ։ Մեր ստուգման համաձայն՝ ոչ մի վավերագիր չկա։
2. Մանիպուլյացիայի ստուգում․ վերլուծեք ստորեւ նշված ֆոտոնկարների օրիգինալությունը՝- Թաթոյան-Սարգսյան ընդգրկող ֆոտոնկար (Տեսանյութ #1)- Տուսկի–Փաշինյանի սրտաձեւ ձեռքի կադր (Տեսանյութ #4)
3. Ֆինանսավորման աղբյուր․ Google Ireland Limited-ին (YouTube-ի գովազդատու մարմին) ուղղակի հարցադրում, ով է գնել ալիքի տեսանյութերի առաջխաղացումը, ինչ բյուջեով եւ որ թիրախավորումով։
4. ԿԸՀ-ին հարցադրում․ Արդյոք Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի քարոզարշավի ֆինանսավորման ստորաբաժանումը հետեւել է «peacefularmenia»-ի գործունեությանը։ Տեսանյութերն ուղղակիորեն կանչում են ընտրողներին («Մերժիր», «Ոչ մի քվե»), ինչը կարող է որակվել որպես ոչ պաշտոնական ընտրարշավային գործունեություն։
5. Մեկնաբանությունների ուսումնասիրություն․ Արդյոք #5 տեսանյութի 82 մեկնաբանող օգտատերերի շարքում առկա է բոտերի կամ կեղծ պրոֆիլների վարքագիծ, ինչպես ենթադրում էր օգտատեր @PhaphlikLiminal-ը:
6. Բողոք YouTube-ին․ Համատեղ դիմել YouTube-ին Community Guidelines-ի՝ Hate Speech (խտրականության եւ վիրավորանքի քաղաքականություն) եւ Election Integrity (ընտրական ամբողջականության քաղաքականություն) բաժինների խախտմամբ։

Այս նյութը կազմվել է հանրորեն հասանելի աղբյուրների հիման վրա։ Բոլոր մեջբերումները եւ տվյալները ստուգելի են ուղղակիորեն YouTube-ի վրա սույն հաշվետվության պահին (2026 թվականի մայիսի 18)։ Նյութը կազմված է նաև մամուլի գործակցության նպատակով։

Հեղինակ՝ Ի. Իգիթյան