Քանդված բետոնը, պատռված պողպատե ամրանները, բեկորներ. Վնասվածքները ցույց են տալիս, թե որքան մեծ էներգիայի մասին է խոսքը. Հ. Ագանյան

 «Հյուլե» նանոտեխնոլոգիական ընկերություն տնօրեն, գյուտարար Հակոբ Ագանյանը, անդրադառնալով օրեր առաջ կայծակի հետևանքով կամուրջի փլուզմանը, գրում է.

«Մեր գիտական թիմի կողմից տարիներ շարունակ ուսումնասիրվող աշխատանքի հիմքում ընկած գաղափարներից մեկը կապված է արագ ազատվող էլեկտրական էներգիայի և դրա արդյունքում առաջացող հզոր մեխանիկական ազդեցությունների հետ։

Մի քանի օր առաջ Հայաստանում կայծակի հարվածը զգալի վնասներ էր հասցրել ճանապարհային կառույցներից մեկին։ Ավելի ուշ ես անձամբ այցելեցի դեպքի վայր և ուսումնասիրեցի հետևանքները։ Երկաթբետոնե կառուցվածքները լրջորեն վնասվել էին, պողպատե ամրանները մի քանի հատվածներում պատռվել էին, իսկ բեկորները ցրվել էին շրջակա տարածքով։

Մարդկանց մեծ մասը կայծակը դիտում է որպես բացառապես էլեկտրական երևույթ։ Սակայն հաճախ անտեսվում է այն հանգամանքը, որ մեծ քանակի էներգիայի ակնթարթային փոխանցումը ջրին, հողին, բետոնին և այլ նյութերին կարող է առաջացնել հսկայական մեխանիկական ուժեր։

Այս դեպքը գրավեց իմ ուշադրությունը շատ կոնկրետ պատճառով։

2026 թվականի հունիսի 4-ին հրապարակվեց իմ ԱՄՆ արտոնագրային հայտը, որը մինչ այդ գրեթե չորս տարի գտնվել էր ԱՄՆ ազգային անվտանգության վերանայման (U.S. National Security Review) գործընթացում։ Հրապարակված աշխատանքը վերաբերում է արագ ազատվող էլեկտրական էներգիայի հետ կապված ֆիզիկական երևույթներին և դրանց արդյունքում առաջացող հզոր մեխանիկական ազդեցություններին։

Ուսումնասիրելով այս վնասները՝ ես տեսնում էի այնպիսի ֆիզիկական ազդեցություններ, որոնք անմիջականորեն առնչվում են այն թեմային, որի վրա իմ թիմը և ես աշխատում ենք արդեն տարիներ շարունակ։ Շատ առումներով սա հենց այն է, ինչի մասին է մեր հետազոտությունը՝ հասկանալ, թե ինչպես կարող է արագ ազատվող էլեկտրական էներգիան առաջացնել արտասովոր մեխանիկական ուժեր։

Կայծակի հետ կապված կա նաև մեկ այլ գիտականորեն հետաքրքիր հանգամանք։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կայծակը պարզապես էլեկտրական երևույթ չէ։ Որոշ պայմաններում այն կարող է առաջացնել նեյտրոններ, բարձր էներգիայի գամմա ճառագայթում և մթնոլորտում արձանագրվող այլ միջուկային երևույթներ, ինչը հուշում է, որ բնական էլեկտրական գործընթացները կարող են լինել շատ ավելի բարդ, քան սովորաբար ենթադրվում է։

Քանդված բետոնը, պատռված պողպատե ամրանները և տարածքով մեկ ցրված բեկորները տեսանելի ապացույց են այն ահռելի ուժերի, որոնք կարող են առաջանալ, երբ մեծ քանակի էներգիա ազատվում է չափազանց կարճ ժամանակահատվածում։

Սակայն այս ուժերի նշանակությունը դրանց քայքայիչ ազդեցությունը չէ։ Վնասվածքները պարզապես ցույց են տալիս, թե որքան մեծ էներգիայի մասին է խոսքը։

Իրական նպատակը բոլորովին այլ է՝ հասկանալ, թե ինչպես կարելի է նման հզոր գործընթացները վերահսկել և ուղղորդել կառուցողական նպատակի համար։ Եթե բնությունը կարող է ակնթարթորեն ստեղծել այնպիսի ուժեր, որոնք փոխում են ֆիզիկական աշխարհը, ապա գուցե նույն հիմնարար սկզբունքները մի օր հնարավոր լինի օգտագործել մարդկությանը առատ էներգիա ապահովելու համար։

Սա է եղել մեր աշխատանքի նպատակը ի սկզբանե՝ ոչ թե քանդել, այլ ստեղծել էներգիա։ Ոչ թե ավերել, այլ ստեղծել հնարավորություն՝ ապագայում էլեկտրաէներգիա մատակարարելու համայնքներին, քաղաքներին և, գուցե, մի օր ամբողջ երկրներին»։