Հետազոտություն. Դպրոցները մարտահրավերի առաջ են կանգնած, թե ինչպես օգտագործել թվային փոխակերպման առավելությունները

Հետազոտության միջոցով պարզվել է արագ զարգացող թվային տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության ազդեցությունը երեխաների և դեռահասների բարեկեցության վրա: Այս մասին նշված է Եվրամիության պաշտոնական կայքէջի «Նախագծեր և գործունեություն» բաժնում  հրապարակված «Գիտություն՝ ավելի անվտանգ և երջանիկ թվային միջավայրի համար» վերնագրով հոդվածում, որին անդրադարձել է «Հերացի» վերլուծականը։

Արագ թվային փոխակերպման դարաշրջանում կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես են տեխնոլոգիաները ձևավորում մեր բարեկեցությունը: «The Joint Research Centre» (JRC) ուսումնասիրել է թվային տեխնոլոգիաների ազդեցությունը մարդկանց առողջության և բարեկեցության վրա՝ տրամադրելով ապացույցներ ԵՄ թվային քաղաքականությանը սատարելու համար:

Թվային բարեկեցությունը չի սահմանափակվում միայն բացասական հետևանքներից խուսափելով, այն նաև նպաստում է դրական արդյունքների, այդ թվում՝ թվային կարողությունների, արդյունավետ հաղորդակցության և թվային գործիքներին հավասար հասանելիության:

Մարտահրավերները բազմաթիվ են։ Սոցիալական մեդիան և առցանց հարթակները մարդկանց ենթարկում են այնպիսի ռիսկերի, ինչպիսիք են կախվածությունը, վնասակար բովանդակությունը և վարքագիծը, ինչպես նաև կիբերհարձակումը։ Գեներատիվ արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների շնորհիվ ի հայտ են գալիս նոր չափանիշներ։ Թվային տեխնոլոգիաների հեղափոխությունը խորապես ազդում է կրթության վրա` սրելով անհավասարությունը, ստեղծելով էկրանի առջև անցկացրած ժամանակի ճնշում և ենթարկելով օգտատերերին ապատեղեկատվության, կեղծ լուրերի և գաղտնիության խաթարման սպառնալիքների։

Եվրոպայում երիտասարդների ավելի քան 80%-ը ամեն օր օգտագործում է սոցիալական ցանցերը: Աճում են ապացույցները չարաշահման հնարավոր բացասական հետևանքների և առողջ վարքագծի կարևորության վերաբերյալ: JRC-ն ուսումնասիրել է սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը երեխաների և դեռահասների բարեկեցության, հոգեկան առողջության և ակադեմիական առաջադիմության վրա՝ միջառարկայական մոտեցման միջոցով, համատեղելով տեխնիկական փորձագիտությունը երեխայի զարգացման, կրթության և քաղաքականության վերաբերյալ գիտելիքների հետ:

Համապարփակ վերլուծությունը քարտեզագրել է սոցիալական ցանցերի` երեխաների վրա ներգործող հիմնական գործոնները, ինչպիսիք են հարթակի դիզայնը, անհատական բնութագրերը, ծախսած ժամանակը և ներգրավվածության տեսակը: Լրացուցիչ հետազոտությունները ուսումնասիրել են սոցիալական ցանցերի երկարատև օգտագործման և անհանգստության ու դեպրեսիայի ավելի բարձր մակարդակի մասին պնդումների միջև կապը 15 տարեկանների շրջանում ամբողջ Եվրոպայում:

JRC-ը նաև քարտեզագրել է ապացույցները և կատարել է համապարփակ վերլուծություն, որը կապում է թվային ներգրավվածությունը, դեռահասների բարեկեցությունը և ակադեմիական արդյունքները: 2024 թվականին Եվրոպայում Safer Internet-ի օգնության հեռախոսազանգերի կողմից ստացված 54.000 զանգերի 14%-ը վերաբերել է առցանց բուլինգին։ Այնուամենայնիվ, չնայած դրա տարածվածության աճին, որն ավելի ու ավելի է ազդում երեխաների և երիտասարդների վրա, դեռևս չկա ԵՄ-ում հստակ համաձայնություն այն մասին, թե ինչն է համարվում կիբերբուլինգ։

JRC-ը վերլուծել է կիբերբուլինգի հիմնական բաղադրիչները և այն, թե ինչպես են ԵՄ երկրները սահմանում և պայքարում դրա դեմ՝ բացահայտելով հիմնական տարրերը, ռիսկերը և պաշտպանիչ գործոնները: Հետազոտությունը, որը հիմնված է գիտական գրականության, քաղաքականության և ազգային օրենսդրության վերանայման վրա, պարզում է, որ միջամտության ծրագրերի և իրավական գործիքների հետ համատեղ ընդհանուր սահմանումը կարող է օգնել ստեղծել ավելի անվտանգ թվային միջավայր երեխաների և դեռահասների համար:

Վերջին ուսումնասիրությունները ակադեմիական գիտելիքների վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացում են տալիս բազմաթիվ տեսանկյուններից՝ սոցիալական մեդիա, տեսախաղեր, հարթակների կառավարում, բովանդակության մոդերացիա, տեխնոլոգիական առանձնահատկություններ, օգտատիրոջ բնութագրեր:

Թվային տեխնոլոգիաները և արհեստական բանականության գործիքները վերաձևավորում են աշակերտների ուսուցման ձևը, բայց նաև մեծացնում են այնպիսի ռիսկերը, ինչպիսիք են շեղումը, կախվածությունը, սխալ տեղեկատվությունը, մակերեսային ուսուցումը և հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրները: Դպրոցները մարտահրավերի առաջ են կանգնած, թե ինչպես օգտագործել թվային փոխակերպման առավելությունները՝ առանց խաթարելու քննադատական մտածողությունը, ինքնավարությունը և ըմբռնումը:

JRC-ի հետազոտությունը ուսումնասիրել է բարեկեցության սկզբունքների ինտեգրումը թվային կրթության մեջ՝ ընդգծելով հավասարակշռված օգտագործման և դպրոցական մոտեցման անհրաժեշտությունը՝ ներգրավելով դպրոցի ղեկավարներին, մանկավարժներին, սովորողներին և ծնողներին։

Ուսումնասիրությունը առաջարկում է խթանել արհեստական բանականության գործիքները, որոնք առաջնահերթություն են տալիս բացատրողականությանը և թափանցիկ դատողությանը, ինչպես նաև թվային և արհեստական բանականության գրագիտությունը ներդնել ուսումնական ծրագրերում և ուսուցիչների վերապատրաստման մեջ։