Հորմուզի նեղուցի ճգնաժամը կարող է երկարաժամկետ հետքեր թողնել համաշխարհային էներգետիկ շուկաներում

Թեև միջազգային շուկաները դրական են արձագանքել Հորմուզի նեղուցի վերաբացմանը և Իրանում ռազմական գործողությունների դադարեցման վերաբերյալ նախնական համաձայնագրի մասին լուրերին, փորձագետները զգուշացնում են, որ համաշխարհային էներգետիկ համակարգը դեռևս հեռու է լիարժեք կայունացումից։ Այս մասին հայտնում է Associated Press-ը։

Նավթի գների ժամանակավոր նվազումը շուկաների լավատեսության արտահայտությունն է, սակայն իրական մատակարարումների վերականգնումը կարող է զգալիորեն ավելի երկար ժամանակ պահանջել։

Վերլուծաբաների կարծիքով՝ վերջին շաբաթների ընթացքում ստեղծված անորոշությունը ստիպել է բազմաթիվ երկրների վերանայել իրենց էներգետիկ անվտանգության ռազմավարությունները։ Ասիական խոշոր ներմուծողները՝ հատկապես Չինաստանը, Ճապոնիան և Հարավային Կորեան արդեն սկսել են ակտիվացնել այլընտրանքային մատակարարների հետ բանակցությունները՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել կախվածությունը Պարսից ծոցի երթուղիներից։

Մերձավոր Արևելքի որոշ արտադրողներ դադարեցրել են նավթի արդյունահանումը ընդերքից, ինչը հայտնի է որպես փակման ռեժիմ, երբ սպառվել է պահեստային տարածքը։ Այդ գործողությունների վերսկսումը կարող է դանդաղ գործընթաց լինել։

Սաուդյան Արաբիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նման երկրները, որոնք կարողացան որոշ նավթ արտահանել Հորմուզի նեղուցից բացի այլընտրանքային խողովակաշարերով կամ երթուղիներով, կարող են լինել արտադրությունը վերսկսող ամենաարագ երկրներից մեկը։ Նույնիսկ եթե նեղուցը լիովին բաց լինի, որոշ ժամանակ կպահանջվի մուտք գործելու, բեռնվելու և ասիական երկրներ հասնելու համար՝ Սաուդյան Արաբիայից, Իրաքից, Բահրեյնից, Արաբական Միացյալ Էմիրություններից, Քուվեյթից և Օմանից։ Իսկ դեպի Ճապոնիա և հետադարձ ճանապարհը կարող է տևել 45-50 օր։

Միաժամանակ, Եվրոպայում նույնպես աճել են մտահոգությունները էներգակիրների գների հնարավոր նոր տատանումների վերաբերյալ։ Թեև եվրոպական երկրներն արդեն մի քանի տարի փորձում են դիվերսիֆիկացնել էներգիայի աղբյուրները, Հորմուզի նեղուցի շուրջ զարգացումները ցույց տվեցին, որ համաշխարհային նավթային շուկան շարունակում է խիստ փոխկապակցված մնալ, և ցանկացած խոշոր խափանում կարող է ազդեցություն ունենալ նույնիսկ այն տարածաշրջանների վրա, որոնք անմիջականորեն կախված չեն Մերձավոր Արևելքի մատակարարումներից։

Տնտեսագետները նշում են, որ պատերազմի հետևանքները կարող են արտահայտվել ոչ միայն վառելիքի, այլև ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր գների աճով։ Տրանսպորտային ծախսերի ավելացումը սովորաբար փոխանցվում է մատակարարման ամբողջ շղթային՝ ազդելով սննդամթերքի, արդյունաբերական ապրանքների և սպառողական ծառայությունների գների վրա։ Այդ պատճառով նույնիսկ նավթի գների աստիճանական նվազման դեպքում գնաճային ճնշումները կարող են պահպանվել ամիսներ շարունակ։

Մյուս կողմից, նավթ արտադրող երկրները կանգնած են տեխնիկական և ֆինանսական լուրջ մարտահրավերների առաջ։ Որոշ հանքավայրերում արտադրության կրճատումը կամ դադարեցումը պահանջում է բարդ վերագործարկման գործընթացներ, որոնք ոչ միայն ժամանակատար են, այլև պահանջում են զգալի ներդրումներ։ Մասնագետների գնահատմամբ՝ որոշ արտադրողներ կարող են բախվել սարքավորումների մաշվածության, աշխատուժի պակասի և ենթակառուցվածքային խնդիրների հետ, ինչը կդանդաղեցնի արտահանման ամբողջական վերականգնումը։

Շուկաներում շարունակում է պահպանվել նաև քաղաքական ռիսկի գործոնը։ Ներդրողները և նավթային ընկերությունները սպասում են, թե արդյոք հրադադարի պայմանավորվածությունը կվերածվի երկարաժամկետ համաձայնության։ Եթե առաջիկա ամիսներին տարածաշրջանում նոր լարվածություն չառաջանա, ապա հնարավոր կլինի աստիճանաբար վերականգնել վստահությունը և նվազեցնել նավթի գնի մեջ ներառված ռիսկային հավելավճարը։ Սակայն ցանկացած նոր միջադեպ կարող է կրկին խաթարել մատակարարումները և հանգեցնել գների կտրուկ աճի։

Փորձագետների մեծ մասը համաձայն է մեկ հարցում․ նույնիսկ լավագույն սցենարի դեպքում համաշխարհային նավթային շուկաներին անհրաժեշտ կլինի մի քանի ամիս՝ մինչև պատերազմից առաջ եղած հավասարակշռությանը վերադառնալը։ Այդ ընթացքում կառավարությունները, կենտրոնական բանկերը և էներգետիկ ընկերությունները ստիպված կլինեն գործել զգուշավորությամբ՝ փորձելով մեղմել ճգնաժամի տնտեսական հետևանքները և կանխել նոր ցնցումները համաշխարհային տնտեսության համար։